حوزه کوئست «مرجع پاسخ به سوالات درسی طلاب»

امروز: 23 آبان 1397
...
نمایش سوال و پاسخ
موضوع: منطق
مراد از طرد و عکس در تعریف منطقی چیست؟
یکی از مهمترین مباحث علم منطق، بحث تعریف است، بطوریکه در بحث موضوع علم منطق، معرف را یکی از موضوعات این علم قرار داده اند که در بخش منطق صوری از آن بحث می شود. حال با توجه به اهمیت بحث تعریف، لازم است دانسته شود که هدف و غرض از تعریف هر لفظی حاصل شدنی نیست مگر اینکه شروطی در آن لحاظ شود که برخی تعداد این شروط را پانزده شرط دانسته اند (الشامل - مجلد اول - ص 26)، اما مرحوم مظفر در کتاب المنطق (المنطق - ص 123) تعداد این شروط را پنج شرط می داند:
شرط اول: از شروط تعریف آن است که معِّرف - به صیغه اسم فاعل - مساوی با معَّرف - به صیغه اسم مفعول - از حیث مصداق یکی باشند. به تعبیر دیگر، تعریف می بایست جامع و مانع باشد، یعنی جامع افراد و مانع اغیار باشد، پس تعریف بالأخص و تعریف بالأعم و تعریف بالمباین صحیح نیست. حال گاهی به جای الفاظ جامع  و مانع، دو اصطلاح دیگر یعنی مطرد و منعکس بکار می رود، بطوریکه مراد از منعکس همان جامع بودن است و مراد از مطرد، همان مانع بودن است. مثلاً هرگاه در تعریف انسان گفته می شود: «الحیوان الناطق»، این تعریف هم انعکاس دارد، چرا که همه مصادیق انسان را شامل می شود و هم اطراد دارد، چرا که جمیع ما عدای انسان را خارج می کند. 
بنابر این از اینکه گفته شد تعریف می بایست اطراد و انعکاس داشته باشد، مراد این است که جامع افراد و مانع اغیار باشد.
شرط دوم: معرِّ ف می بایست در نزد مخاطب از حیث مفهوم روشن تر و واضح تر باشد.
شرط سوم: معرِّف نباید در مفهوم عین معرَّف باشد.
شرط چهارم: تعریف نباید دوری باشد.
شرط پنجم: الفاظی که در تعریف بکار می رود، نباید مغلق و مبهم و غیر واضح باشد.