حوزه کوئست «مرجع پاسخ به سوالات درسی طلاب»

امروز: 23 آذر 1397
...
نمایش سوال و پاسخ
موضوع: صرف
وزن صرفی واژه «قِسِّی» به چه صورت می باشد.
جناب ادیب نیشابوری (نظام الدين حسن بن محمد بن حسين المشهور به نظام الاعرج النيشابوري - م 728) در شرح خود بر شافیه ابن حاجب می فرماید: واژه «قِسِّي» مفردش «قَوْسٌ» می باشد و اصل آن «قُوُوْسٌ» بر وزن «فُعُوْلٌ» می باشد بطوریکه لام الفعل آن به جای عین الفعل آن قرار گرفته است و عین الفعل آن به جای لام االفعل آن قرار گرفته است، آنگاه «قُسُوْو» بر وزن «فُلُوْع» شده است، سپس طبق قواعد اعلال واو آخِری قلب به یاء شده است و تبدیل به «قُسُوْي» شده است و همچنین واو ابتدائی نیز طبق قواعد اعلال قلب به یاء شده است و تبدیل به «قُسِيْي» شده است، آنگاه این دو حرف یاء در هم ادغام شده و تبدیل به «قُسُيّ» شده است، آنگاه جهت تناسب با حرف یاء، ضمه حرف سین تبدیل به کسره می شود و بصورت «قُسِيّ» در می آید، سپس به جهت سهولت در تلفظ و صعوبت انتقال از ضمه به کسره، ضمه حرف قاف تبدیل به کسره می شود، لذا در نهایت بصورت «قِسِيّ» بر وزن «فِلِيْعَ» در می آید. لذا چون لفظ «قِسِيّ» مقلوب از «قُوُوس» می باشد پس وزن کلمه «قِسِيّ»، «فُلُوع» می باشد. (شرح النظام علی الشافية - ص 69)
معنای واژه «قوس»:
قَوْس: ذَرع كه با آن اندازه گيرى كنند.  جمع قِسِيّ وَ قُسِيّ وَ اقْواس و قِياس وَ اقْوُسْ و اقْيَاس: زِه و كمان كه با آن تير اندازى كنند. اين كلمه مؤنّث است و گاهى مذكر بكار مى رود ، اين كلمه گاهى براى ويژگى خود بر كلمه ديگرى اضافه مى شود مانند: «قَوسُ نَدفٍ»: كمان پنبه زنى ، «قَوسُ نَبْل»: كمان تيراندازى ، آنچه كه به شكل خميده مانند قوس باشد مانند: «قوسُ القَنْطرة»، «قوسُ النَّصْر»، «قَوسُ الدّائِرَة»: طاق پل و طاق پيروزى و خميدگى دايره و در علم فلك به معناى بُرجى در آسمان است؛ «قَوْسُ الرَّجُل»: مقدار خميدگى پشت مرد ، و در علم هندسه «قَوْسُ خَطٍّ مُنْحَنٍ»: مانند دايره؛ «سَهْمُ قَوْس الدّائِرَة»: قسمتى از دايره كه ميان دو نيمه قوس و وتر آن قرار گيرد مى باشد؛ «قَوْسُ قَزَحَ»، «قَوْسُ قُزَح»: به معناى قوس قزح - رنگين كمان كه روى ابر در رنگهاى بنفش و آبى و سبز و زرد و پرتقالى و سرخ نمايان مى شود. اين كلمه را نيز در زبان متداول «قَوْسُ القَدَح» مى نامند.