حوزه کوئست «مرجع پاسخ به سوالات درسی طلاب»

امروز: 1 اسفند 1396
...
نمایش سوال و پاسخ
موضوع: نحو
تاریخچه و معنای این مَثَل: «مَاهكَذَا يا سعدُ تُورَدُ الإبل» در زبان عربی چیست.
لفظ «مَثَل» در لغت دارای معانی مختلف و متعددی است، جناب فیروزآبادی (ابوطاهر مجدالدین محمد فیروزآبادی (۸۱۷ / ۸۱۶ -۷۲۹ ق) در کتاب قاموس المحیط می گوید: «مِثْل» - بالکسر - به معنای «شِبْه» و جمع آن «أمثال» می باشد و «مَثَل» به معنای حجت و صفت می باشد و مثال به معنای مقدار و قصاص می باشد. البته معانی مختلف دیگری نیز ذکر شده است، اما نکته مهم آن است که تمامی این معانی از باب مصداق هستند، چرا که مفهوم هر لفظی غالبا دارای یک یا دو معنا است و مابقی مصداق آن مفهوم هستند، لذا از این جهت به نظر می رسد بین مفهوم و مصداق خلطی صورت گرفته است، لذا جناب این فارس در معجم مقایسس اللغة می گوید: «مِثْل» و «مَثَلْ» بر یک معنای واحدی دلالت می کنند، یعنی دو شیء نظیر هم هستند.
مَثَل در اصطلاح یعنی قول موجز و کوتاه که برای تشبیه یک واقعه مشابه رایج شده است، بطوریکه مردم در وقایع مشابه آن واقعه اصلی مکررا آن را بکار می بردند بدون اینکه تغییری در آن الفاظ ایجاد کنند یا به خود لفظ عنایتی داشته باشند. البته باید توجه داشت که حکایت از هر واقعه ای نمی تواند مثل شود، بلکه هر مثل می بایست اولاً الفاظ کوتاه باشد ثانیاً معنایش واضح و گویا باشد ثالثاً تشبیه نیکو و رابعاً کنایه نیکویی باشد. همچنین مثل را قسمی از حکم دانسته اند با این تفاوت که حکمت هر قولی نیکو و صائب و زیبایی است که به جهت تجربه صادر شده است لکن استعمال آن در بین عموم مردم رایج و متداول نیست اما مثل استعمالش شایع تر و رایج تر است(البته در خصوص فرق بین حکم و مثل فروق دیگری نیز ذکر شده است).
حال در خصوص ضرب المثل فوق گفته شده است که این مصرع دوم یک بیت شعر است که این چنین نقل شده است:
أوْرَدَهَا سَعْدٌ و سَعْدٌ مُشْتَمِلْ ... مَاهكَذَا يا سعدُ تُورَدُ الإبل (مجمع الأمثال للمیداني - ج2 - ص 364)
این شعر را مالک بن یزید بن مناة درباره برادرش سعد بن یزید بن مناة گفته است. سعد شتران را برای آب خوردن آورده بود در حالیکه ردایی پوشیده بود اما زیر آن لباس زیر نپوشیده بود، لذا به جهت همین نامناسب بودن لباس هایش به شدت و سختی شتران را برای  آب خوردن می آورد بطوریکه عورت او از زیر لباس هایش پیدا شده بود. لذا این بیت شعر برای کسی بکار می رود که کاری را از راه غیر صحیح انجام می دهد یا سخنی را می گوید که مطابق با واقعیت یا حقیقت نمی باشد و یا برای شخصی که در کاری کوتاهی کرده باشد نیز بکار می رود.
معنای شعر: مالک برادر سعد به او می گوید: سعد شترها را آورد در حالیکه سعد شملة - ردای بلند و دارز - پوشیده بود .... ای سعد! کسی این چنین شتران را نمی آورد.